خانه / جاذبه های گردشگری / مادی های اصفهان را بهتر بشناسیم
مادی فرشادی اصفهان

مادی های اصفهان را بهتر بشناسیم

امروز با جمع دوستان اصفهانگرد مشغول گردشگری در اصفهان بودیم که از کنار مادی نیاصرم اصفهان رد شدیم.
به ذهنم رسید برای شما مقاله ای کامل و جامع در مورد مادی های شیخ بهائی در اصفهان بنویسم.

مکان مادی های اصفهان را نیز به همراه محدوده های آن ها برای شما معرفی کردم.
امیدوارم با گردشگری در مادی های اصفهان اوقات خوبی را در کنار خانواده خود سپری نمائید.

در مقاله مادی اصفهان چه مطالبی وجود دارد؟

  1. مادی چیست؟
  2. مادی
  3. مادی از دیدگاه مورخین
  4. تاریخچه مادی ها در اصفهان
  5. نام مادی های اصفهان
    مکان مادی های اصفهان
  6. تاثیر مادی ها بر هوای شهر
  7. تاثیرگذاری مادی ها بر زندگی شهری

مادی چیست؟

مادی در گویش مردم اصفهان به جوی بزرگ و مجرای آبی گفته می شود.
اصفهان ازین مادی ها یا جوی های بزرگ آب کم ندارد.
از معروف ترین آنها مادی نیاصرم، مادی شاه ، مادی فرشادی است.

مادی های اصفهان

مادی ها با شیبی که دارند آب ورودی به شهر را از رودخانه به بخش های فرعی شهر منتقل میکنند.
این روش برای دسترسی ّبه آب رودخانه برای مزارع و محله هایی که فاصله ی زیادی با زاینده رود داشته اند طراحی شده است.

اصفهان به علت وجود زاینده رود در دل خود از دیر باز تاکنون نقش پر رنگی در صنعت کشاورزی و آبیاری باغات داشته.
علاوه بر آبیاری و شرب مردم ، مادی ها درفضای سبز شهر و زیبا سازی اصفهان و همچنین تقییرات آب و هوایی نقش بسزایی داشته اند.
مادی ها باعث پایدار بودن درختان چهار باغ و شکل گیری باغ های صفوی شده اند.

مادی

این واژه در فارسی قدیم به معنی ممر و مجرای آبی است .
از رودخانه کوچکتر و از نهر بزرگتر می باشد.
اما کلمه مادی مختص گویش اصفهانی می باشد که در گفت و گوی عامیانه به وجود آمده.
از مادی در کتب محتلف تعریف های زیادی شده.

مادی های اصفهان

دهخدا در لغت نامه خود مادی را اینگونه آورده است:
کانال اصلی آب ، در تداول اصفهانیان جوی بزرگ و مجرای اب که از نهر برای زراعت عمومی قرا وقصبات جدا نمایند.

در کتاب اصفهان تالیف لطف الله هنرفر کلمه ی مادی اصطلاحی محیطی و به معنی آب در اصفهان است.

مادی در کتاب الاصفهان به نویسنگی میر سید علی جناب این چنین تعریف گردیده:
از رودخانه به وسیله جویی هایی که آبش به فاصله کم و زیای زراعت را مشروب می سازد؛ آب برداشته می شود که این جوی ها را مادی می نامند.»

کمپفر جهانگرد اروپایی در مورد مادی این چنین میگوید :

زاینده رود در فاصله زیادی سدبندی شده و به یک شبکه مصنوع تقسیم می شود و قسمتی از آن آبیاری مزارع بیرون شهر و قسمتی برای تامین آب استخرها و حوض های بی شمار قصرها و خانه های مسکونی مصرف می شود…

کمپفر
مادی های اصفهان

مادی از دیدگاه مورخین

اختلاف سطح رودخانه زاینده رود با زمین های مجاورش زیاد نیست.
بدین سبب انشعاب دادن شهر یا مادی کار خیلی سختی نبوده است.

موضوع انشعاب نهر یا مادی ها از رودخانه در کتاب های تاریخی توسط نویسندگان همچون ابن رسته؛ حافظ ابونعیم ، ابن حوقل، صمدالله مستوفی ، ناصرخسرو و محمدرضا الاصفهانی آورده شده است .

همچنین جهانگردهای اروپایی پس از سفر به اصفهان مطالبی را در مورد مادی ها و روش ایجاد آنها نوشته اند .پترودلاواته،سانسون و کمپفر سیاحانی از این قبیل بوده اند.

تاریخچه مادی ها در اصفهان

با توجه به مطالعه تاریخ وهمچنین پیشینه تمدن در جلگه های اصفهان به این امر دست می یابیم که ساخت مادی در این ناحیه قدمتی طول و دراز دارد.
به علت وجود آب و زمین های حاصل خیز می توان به شکل گیری این تمدن از زمان مادها ، هخوامنشی ، اشکانی وساسانی اشاره کرد.

ابن رسته ساخت مادی ها را در قرن سوم و تقسیم آب را مربوط به زمان اردشیر بابکان می داند اما مساله ساخت مادی ها در دوره قبل از اسلام غیر قابل انکار است.
مرجع دیگری که می توان با آن وجود مادی ها را قبل از ظهور اسلام اثبات کرد طومار شیخ بهایی است.

مادی های اصفهان

مادی ها در دوران صفویه

به علت گسترش جمعیت و توسعه شهر اصفهان به عنوان پایتخت ایران در دوره صفویه ، نیاز به آب زاینده رود بیش از پیش نیاز میشد.
وجود دانشمند معروف ، شیخ بهایی در دوره سلطنت شاه طهماسب صفوی باعث شد که برای تقسیم آب زاینده رود قوانین و روشهایی بنیان گذاری شود که به طومار شیخ بهایی معروف است .
بر اساس این طومار آب رودخانه طی چهار مرحله تقسیم به آخرین سطوح اراضی آبخور آن می رسد.

نام مادی های اصفهان

مادی نیاصرم اصفهان

بزرگترین مادی های اصفهان بوده و مسیر آن بیشتر نزدیک رودخانه است و تا یک قرن پیش حد جنوبی شهر به شمار می رفته .
این مادی در کنار پل مارنان از رودخانه جدا شده و از کنار محله لنبان و باغ جنت به طرف مشرق می رود .
نزدیک خیابان به سه شاخه تقسیم شده و اراضی جی را مشروب می کند و به طرف خوراسگان و زردنجان و سروشفادران می رود.
ابن حوقل ، جغرافیانویس عرب و درقرن چهارم هجری که اصفهان را دیده است ، از این مادی به نام(یاسرم) نام می برد.

مادی نیاصرم

مادی شاه اصفهان

 نام دیگر آن جوی شاه است که خاصه عمارت ها و باغ های شاهی بوده.
آب آن نصف مادی فرشادی می باشد .
از محله لنبان و چهارسوی شیرازی ها و همچنین از محله های مستهلک و شمس آبادی عبور میکند.
این مادی ها به دو شاخه تقسیم شده و وارد دو حوض چهار باغ که مقابل کاخ هشت بهشت بوده است می ریخته.
این مادی مسیرش را طی میکرده و داخل باغ مزبور شده و باغ های شاهی ، خانه های دولتی و باغ های اطراف چهارباغ را سیراب میکرده است.

مادی شاه اصفهان
مادی شاه اصفهان

مادی فدین اصفهان

 چون بعضی ازسلطان ها شاخه ای ازاین نهررا فدای نفس خودکرده و اکثرآن را وقف شهرنموده بودند، به مادی فدامشهور بوده است.
ولی امروزه آن را مادی فدین می گویند.
محل انشعاب آن بالاتر از سه نهر قبلی است و آب آن از مادی فرشادی زیادتر است و از لنبان و شمس آبادی عبور کرده و در محله دروازه دولت به دو شعبه تقسیم می شود.

مادی های اصفهان
مادی فدین

مادی تیران اصفهان

در منتهی الیه حد غربی شهر جریان دارد و از کنار آن می گذرد.
آب آن به اندازه مادی فرشادی است. اما شاخه هایی از آن را جدا کرده اند.
این مادی ، محله چهار سوی شیرازی ها، محله نو، قسمتی از بیدآباد و شیش را آب می دهد .
مورنان را سیراب نموده و به قریه معروف به تیران آهنگران می رود .
مزرعه های اطراف آن را مشروب می سازد.
شاخه ای ازآن هم آسیابی را می گرداند و به شاخه مادی فدین ، که به سواری باغ می رود،

مادی های اصفهان
مادی تیران

مادی قمیش اصفهان

محل انشعاب این مادی بالاتر از نهرهای سابق و معتبرترین آن ها است .
این مادی ، حتی در فصول بعد از خشکسالی پر آب است.
چشمه ی آن نیز در مزارع درچه واقع شده است. که در تمامی فصول باغ های آن منطقه را سیراب میکند.
آب این نهر از مادی نیاصرم کمتر است .
اما از بسیاری مادی های دیگر اصفهان پر آب تر است.
این مادی از میان قرای ماربین مانند نصر آباد و گورتان و جوزدان عبور کرده و به قسمت هایی تقسیم می شود؛ چنانچه اول در جلوی مسجد گورتان دو قسمت بزرگ شده و به دو طرف می ریزد.

مادی فرشادی اصفهان

مادی فرشادی: محل انشعاب آن بالاتر از نیاصرم و در کنار قریه ناجوان(ناژوان) ماربین است.
آب آن  از مادی نیاصرم است.
این مادی از محله لنبان و شمس آبادی عبور کرده و از زیر خیابان چهار باغ داخل مدرسه سلطانی می شود.
سپس از محله دولت خارج شده واز شمال محله خواجو می گذرد.
در نهایت چهار باغ صدری و باغ های آن و محله خواجو و پای قلعه را تمام سرسبز و آباد می کند .
بعد به محله ترواسکان و پافجان و ساسان و دهمرتین می رود و از شهر خارج شده .
اراضی جی را مشروب می کند و کمتر وقتی آب آن می ایستد ، زیرا که شورابه و زایش دارد.

مادی فرشادی اصفهان

تاثیر مادی ها بر هوای شهر

مادی ها و جریان آب در آنها باعث ایجاد مسیری پر درخت شده که به باغ ها و بیشه های بزرگ ختم می شود.
این درختان و باغ ها باعث تسفیه هوا می شود.

جریان یافتن آب در مادی ، وجود جوی های منشعب شده ازمادی و تراکم درختان تأثیر چشمگیری در تلطیف هوای شهر داشته.
وزیدن نسیم خنک و ملایمی که حاصل وجود آب و درختان می باشد.
هوای بسیار لطیف و مفرحی را برای اصفهان به ارمغان می آورد .

مادی های اصفهان
مادی های اصفهان

تاثیرگذاری مادی ها بر زندگی شهری

آنچه درپایان بیان آن ضرورت می یابد ، آن است که روزگاری مادی ها یکی از جلوه های زیبا شهر اصفهان بودند.
متاسفانه امروزه حریم آنها ازبین رفته است.
لایروبی و ریزش مادی مقطع آنها را نامنظم ساخته است.
سنگ لت ها و آب پخش کن ها شکسته .
در مواردی لت ها و کف و بدنه مادی ها با بتن به شیوه ای غیراصولی مرمت شده اند.

مرمت و احیاء مادی ها می تواند آنها را به عنوان یک شبکه قوی جمع آوری آبهای سطحی حاصل از بارندگی مطرح نماید.

علاوه بر موارد مذکور ، مادی های اصفهان باعث تبادل هیدرولیکی آب ، بین چاهای اطراف و مادی می شوند.

از چاهای اطراف مادی برای آبیاری فضای سبز استفاده می شود.
فضای سبز حاشیه مادی ها شامل اکوسیستمی از آب ، گیاهان ،آبزیان است.
این فضای سبز همچون شریان های حیاتی بدن سطح اصفهان را در بر می گیرد.
پس از زیبائی و لطافت آنها برای گذران وقت خود در کنار خانواده ، با دوستان لذت ببرید .

درباره‌ی بهنام اسلامی

همچنین ببینید

مسجد جامع اصفهان قدیمی ترین مسجد ایران

مسجد جمعه یا مسجد جامع اصفهان از مهم‌ ترین و قدیمی ‌ترین ابنیه مذهبی ایران …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *