خانه / جاذبه های گردشگری / تپه اشرف اصفهان کهن ترین بنای ایران

تپه اشرف اصفهان کهن ترین بنای ایران

بعد از سر زدن به مکان های تاریخی و تفریحی اصفهان، امروز قصد داریم تا به یکی از قدیمی ترین مکان های اصفهان برویم که تاریخ آن به ۷۰۰۰ سال پیش بر می گردد و از این رو باعث شده تا اصفهان کهن ترین شهر ایران به حساب بیاید. این گزارش را تا انتها مطالعه کنید تا اطلاعات بیشتری بدست آورید.

سرفصل مطالب

  • سارویه یا تپه اشرف اصفهان کجاست؟
  • تاریخچه ی سارویه یا تپه اشرف اصفهان
  • نام های سارویه یا تپه اشرف اصفهان چیست و چرا؟
  • معماری تپه اشرف اصفهان
  • سرانجام سارویه
  • نظر برخی تاریخنگاران درباره تپه اشرف اصفهان
  • وضعیت کنونی تپه اشرف اصفهان

سارویه یا تپه اشرف اصفهان کجاست؟

سارویه یا تپه اشرف کنار پل شهرستان یا همان پل جی در کناره شمالی زاینده رود قرار دارد. به عبارتی در خیابان سلمان فارسی می باشد.

تاریخچه ی سارویه یا تپه اشرف اصفهان

سارویه یا کهن دژ یا همان تپه اشرف کتابخانه ای بزرگ بوده که در آن کتاب های بسیاری نگهداری می شده که این کتاب ها بسیار کهن و ارزشمند بوده است. در ابتدا سارویه نام گذاری شده است و در حال حاظر بومیان اصفهان آن را به نام تپه اشرف می شناسند.

این بنا بسیار کهنه و قدیمی می باشد و نمی توان بانی آن را معلوم کرد و می گویند قبل از طوفان نوح ساخته شده است.

برخی از تاریخنگاران بنای سارویه را به تهمورث سومین شاه از سلسله پیشدادیان نسبت داده‌ اند.

 نویسنده کتاب نسب‌ نامه که در آغاز حکومت سلجوقیان می‌زیسته در رسالهای بنام انساب ملوک پارس نوشته:

تهمورث نخست دو بنا و آبادی در این محل نزدیک به یکدیگر طرح کرده و بساخت و نام یکی را سارویه و دیگری را مهرین نهاد و به بازبینی زمان جمعیت و آبادی آن ‌جا بسیار شده به یکدیگر پیوست و شهری معتبر گردید.

برخی دیگر از تاریخ‌ نگاران نیز ساخت آن را به گشتاسپ یکی از شاهان کیانی نسبت می‌ دهند. بر پایه این نوشته‌ها، گشتاسپ به وزیر خود جاماسپ که فرد فرزانه و دانشمندی بوده‌ است دستور می‌ دهد که برای نگهداری کتاب‌ های موجود کتابخانه ‌ای بنا کند که بسیار استوار باشد. ابن ندیم، نویسنده کتاب الفهرست، اطلاعاتی ارزشمند درباره کهن دژ را عیناً از کتاب اختلاف الزیجات نوشته ابومشعر بلخی آورده‌است:

ایرانی ‌ها پس از این که بهترین وسیله را برای ثبت و ضبط و نوشتن و نگهداری دانش بدست آوردند برای یافتن بهترین جا و مکان جهت بنیاد کتابخانه و گنجینه کتاب به جستجو پرداختند، جایی که از زمین لرزه بر کنار و گل آن چسبندگی داشته باشد تا برای ساختمان ‌های محکم و پابرجا پسندیده باشد.

پس از کنجکاوی بسیار سرانجام شهرستانی که همه این محسنات را داشت یافتند و آن شهر اصفهان بود. در آن جا هم پس از کاوش نقاط گوناگون شهر، روستای جی را بهترین جا و مکان یافتند. در جی، «کهن دژ» را برگزیدند و در آن جا عمارتی رفیع بنیاد نهادند و آن را «سارویه» نامیدند.

مردم از پی بنا به سازنده و پایه ‌گذار آن پی بردند زیرا در سالهای گذشته گوشه‌ ای از ساختمان سارویه ویران گردید و در آن سُقف دالانی نمایان شد که با گِل سفت ساروج ساخته شده بود و در آن کتاب ‌های فراوانی از نوشته پیشینیان نهاده بودند که بر پوستِ درخت خدنگ نوشته بودند در دانش ‌های گوناگون شماری از این کتاب‌ ها به دست کسی رسید که در خواندن آن‌ ها دانا و توانا بود.

در آن‌ ها نوشته ‌ای از برخی شاهان ایران یافتند که چنین بود: «به تهمورث شاه که دوستدار دانش و دانش‌ پژوهان بود خبر دادند که در اثر یک پیشامد آسمانی که در باختر به پیدایش خواهد پیوست، به چرایی ریزش بارانهای پی در پی، جهانی را آب فرا خواهد گرفت. زمان وقوع آن با گذشتن ۲۳۱ سال و ۳۰۰ روز از آغاز پادشاهی سلسله وی خواهد بود».

منجمان تهمورث شاه را بر آن داشتند که برای پرهیز از زیان و خسارات برآمده از آن توفان چاره‌ای اندیشد و گفتند زیان و خسران آن باران و توفان تا انتهای خاور کشیده خواهد شد. تهمورث شاه، مهندسان را فرمان داد در سراسر ایرانشهر کاوش کنند و جویا شوند جائی را که از هر نظر برتری داشته باشد، برای ساختمان بنایی برای نگهداری آثارِ دانشِ برگزیدگان، برگزینند. وی کتاب‌ها را در سارویه اصفهان قرار داد.

نام های سارویه یا تپه اشرف اصفهان چیست و چرا؟

به آن سارویه ، کهن دژ یا تپه اشرف می گویند اما دلیل این نام گزاری ها چیست؟

در زمان های کهن مکانی که در آن این کتابخانه ایجاد شده است جی نام داشته است که به آن جی یا شهرستان می گفته اند محلی که این کتابخانه احداث می شود به نام کهن دژ بوده است به همین دلیل یکی از نام های آن کهن دژ می باشد. اما در همان زمان های کهن نام آن را سارویه نامیدند که این نام را تهمورث شاه برای این کتابخانه انتخاب می کند.

بعد از گزشت زمان و بعد از حمله ی اعراب به صورت تپه شکل گرفت و به آن تپه اشرف می گفته اند.

معماری تپه اشرف اصفهان

در سازه سارویه، معماری از دوره ‌های مختلف تاریخی دیده می‌ شود. تازه‌ ترین سازه‌ ها مربوط به دوران ساسانی است. یافته ‌های باستان‌ شناسی نشان می‌دهد که برخی از دیوارهای عظیم دژ، متعلق به دوره ساسانیان است. این دیوارها که برخی از سنگ‌ های تراشیده شده حتی با طولی حدود ۷۵ سانتیمتر تشکیل شده ‌است را نوع مصالح سنگ و گچ در حالی تشکیل داده ‌است که بر روی آن‌ها در سده‌ های نخستین اسلامی بناهایی با خشت و گل ساخته شده‌ است.

سرانجام سارویه

در زمان حمله اعراب به اصفهان، ساختمان بیرونی دژ نابود شده‌ است. آنگونه که ابو مشعر بلخی می‌گوید، اعراب به گمان یافتن گنج شروع به تخریب و ویرانی دژ می‌کنند و بسیاری از کتاب‌ ها به این روش نابود می ‌شود. اما از آنجا که مخزن کتابخانه در دالان‌ های مخفی زیر زمینی بوده ‌است، به شماری از کتاب‌ ها آسیبی نمی ‌رسد تا اینکه در سال ۳۵۰ قمری، بر اثر فروریختن سقف یکی از دالان ‌ها، مخزن کتابخانه نمایان می‌شود. به دستور خلیفه بسیاری از این کتاب ‌ها بر بار صدها شتر به بغداد منتقل می‌شود و بسیاری دیگر از کتاب ‌ها در همان ‌جا نابود می‌گردد.

نظر برخی تاریخنگاران درباره تپه اشرف اصفهان

ابومشعر بلخی گوید:

که اندر کهندژ جی سپاهان جایی است به نام سارویه، سارویه به مشرق هم چنان است که اهرام الفانتین مصر به مغرب آن جای را مسلمین برای پیدا کردن گنج کوبیدند. هنگامی که سارویه را شکافتند و نبیگ ‌ها را برداشتند، آن جای نوشته ‌هایی پیدا کردند بر روی پوست توز پاره‌ای به بغداد بردند، بیشترشان چون ناخوانا بودند به حال خود رها شدند و از میان رفتند.

ابوریحان بیرونی نیز گوید:

به روزگار ما، اندر کهندژ جی، شهرستان سپاهان، چون پشته ‌هایی شکافتند، خانه‌هایی یافتند پر از بس بار پوست درختی که ابر کمان و سپر همی پیچیدند و آن پوست توز نامند؛ و ابر آن پوست ‌ها نوشته ‌هایی نگاشته بودند که کس نه ‌توانست گفتن چیستند، و از چه گویند.

ابن ندیم خود می‌گوید:

یکی از اشخاص ثقه به من خبر داد که در سال ۳۵۰ هجری سارویه جی دالانی خراب گردید که جایش معلوم نشد زیرا از بلند بودن سطح آن گمان می‌کردند که درون آن خالی نبوده و پر است تا زمانی که آن خود به خود فرو ریخت و در آن کتاب ‌های زیادی به دست آمد که هیچ‌کس نمی ‌توانست آن‌ها را بخواند و آنچه من با چشم خود دیدم و ابوالفضل عمید آن ‌ها را در سال سیصد و چهل و اندی فرستاده بود کتاب‌ هایی بودند پاره‌ پاره که از باروی اصفهان میان صندوق ‌هایی بدست آمده و به زبان یونانی بود کسانی که آن زبان را می‌ دانستند.

مانند یوحنا و دیگران آن را ترجمه کردند و آشکار شد که نام سربازان و جیره آنان است و آن کتاب‌ ها چنان گندزا بودند که گویی تازه از دباغی درآمده ‌اند ولی پس از آنکه یکسال در بغداد ماندند خشک شدند و تغییر کردند و عفونتشان برطرف شد و پاره ‌ای از آن‌ها نزد شیخ ابوسلیمان موجود است. گویند سارویه یکی از بناهای محکم باستانی است که ساختمان معجزه ‌آسایی دارد و در مشرق چون اهرام مصر در مغرب از نظر عظمت و اعجاب است.

حمزه اصفهانی در کتاب سنی الملوک الارض و الانبیاء درباره سارویه اطلاعاتی چنین می‌دهد:

در سال ۳۵۰ هجری قمری قسمتی از بنای اندرونی جی سارویه ویران شد و اتاقی در آن پدید گشت که در آن اتاق ۵۰ داد کتاب وجود داشت. این کتاب ‌ها را روی پوست نوشته بودند و خط آن از خطوطی بود که تا آن تاریخ مردم چنین خطی ندیده بودند.

وضعیت کنونی تپه اشرف اصفهان

پس از اسلام مسجدی بر روی بخشی از دژ سارویه بنا می‌شود که یکی از قدیمی‌ترین مساجد این ناحیه به‌شمار می‌رود. اکنون این مسجد مقابل تپه اشرف در خیابان مشتاق قرار گرفته و بخشی از آن در زیر یک مدرسه است. اگرچه تپه اشرف با وسعتی در حدود ۱۲ هکتار بنیانی صخره‌ای دارد اما تا سال‌های دهه ۱۳۳۰ خورشیدی کشاورزان منطقه بر روی خاک محدودی که از آوار بناهای تپه برجای مانده بود به کشاورزی می‌پرداختند. پس از انجام کاوش در کنار این تپه هم‌اکنون بر روی آن پیست موتورسواری بنا شده‌است.

همچنین ببینید

میدان نقش جهان اصفهان

میدان نقش جهان اصفهان یکی از مکان های تاریخی ایران می باشد که این مکان …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *